Een betere consumentenbescherming is een van de prioriteiten van de federale regering. Zij wordt concreet in de wetsontwerpen houdende diverse bepalingen inzake Economie en Consumentenbescherming, die werden goedgekeurd door de Ministerraad op 3 juli jongstleden en die samen worden gedragen door de ministers David Clarinval, Rob Beenders, Eléonore Simonet en Vanessa Matz. De twee teksten omvatten meerdere maatregelen die onder de bevoegdheden van elk van hen vallen.
David Clarinval vice-eersteminister en minister van Economie: “Achter al deze maatregelen schuilt steeds dezelfde bezorgdheid die terugkomt: burgers beschermen in hun dagelijkse leven. Of het nu gaat om de zelfstandige die moeilijkheden ondervindt om een bankrekening te openen, een consument die geconfronteerd wordt met online financiële fraude, een oudere die geen geldautomaat meer vindt in zijn of haar buurt of een mama die na amper een paar maanden de waarde verliest van een aankoopbon die ze van haar dochter had gekregen: wij willen oplossingen bieden voor deze nadelige situaties.”
Rob Beenders, minister van Consumentenbescherming: "Het is bijzonder frustrerend als je een cadeaubon krijgt, maar die enkele maanden later niet meer kunt gebruiken. Of als je pas aan de kassa ontdekt dat je waardebon vervallen is en je je geld kwijt bent. Hetzelfde geldt voor wie in zijn eigen buurt geen geldautomaat meer vindt en steeds verder moet om aan zijn eigen geld te kunnen. Daarom zorgen we ervoor dat waardebonnen minstens twee jaar geldig blijven en dat er duidelijke, afdwingbare afspraken komen over de spreiding en toegankelijkheid van geldautomaten.”
Eléonore Simonet, minister van Middenstand, Zelfstandigen en KMO’s: “Zelfstandigen en kmo’s die geconfronteerd worden met de weigering of sluiting van een bankrekening, louter omdat zij actief zijn in een sector die als gevoelig wordt beschouwd, zonder dat hun dossier individueel wordt onderzocht, kunnen hun activiteiten niet meer uitoefenen. We voeren concrete waarborgen in om daar een einde aan te maken.
Tegelijkertijd creëren we het wettelijke kader om banken strengere verplichtingen op te leggen met betrekking tot de beschikbaarheid en toegankelijkheid van geldautomaten. Deze automaten blijven essentieel, zowel voor klanten die geld opnemen als voor winkeliers die hun opbrengsten moeten kunnen storten.”
Vanessa Matz, minister belast met Digitalisering: “Digitalisering biedt geweldige kansen voor iedereen. Maar de ontwikkeling ervan brengt ook nieuwe risico’s met zich mee, met name op het gebied van fraude en consumentenbescherming. We moeten ervoor zorgen dat vertrouwen en veiligheid gelijke tred houden met innovatie. Een “.be”-website mag geen middel zijn om zich aan verantwoordelijkheden te onttrekken. Door de aanwijzing van een in Europa gevestigde wettelijke vertegenwoordiger op te leggen, stellen we de autoriteiten in staat om de verantwoordelijken gemakkelijker te identificeren en efficiënter op te treden in geval van overtredingen. Het internet mag geen rechtsvacuüm worden.”
Versterking van de strijd tegen de-risking van banken
Het wetsontwerp versterkt de mechanismen die het mogelijk maken de strijd aan te gaan met “de-risking”-praktijken van banken, die erin bestaan bankrekeningen te weigeren of af te sluiten van beroepsmensen door een te strikte toepassing van de Europese financiële wetgeving. Banken spelen een sleutelrol in de preventie van het witwassen van geld. Zo dragen zij bij aan de strijd tegen de georganiseerde misdaad. Een te strikte en ongerechtvaardigde toepassing van deze antiwitwasregels kan echter gevolgen hebben voor bepaalde beroepsbeoefenaars. Zij kunnen achterblijven zonder bankrekening, gewoon omdat zij hun activiteit uitvoeren in een gevoelige sector, zoals de diamant- of de vastgoedsector bijvoorbeeld. Dergelijke “de-risking”-praktijken zijn niet toegelaten.
Er zijn meerdere maatregelen voorzien:
- verplichte overhandiging van een gestandaardiseerd informatiedocument aan de beroepsmensen die de opening van een bankrekening geweigerd wordt;
- versterking van de onderzoeksbevoegdheden van de basisbankdienstkamer van de FOD Economie;
- verbetering van de informatie-uitwisseling tussen de FOD Economie en de Nationale Bank van België;
- versterkte statistische opvolging van de weigeringen en opzegging van bankrekeningen.
Tegelijk zal het systeem van de basisbankdienst worden verbeterd, zowel voor particulieren als voor beroepsmensen. De beperking van 10.000 euro die van toepassing is op de rekeningen die onder de basisbankdienst vallen voor particulieren zal worden geschrapt en de procedures zullen worden vereenvoudigd om een effectievere toegang tot basisbankdiensten te garanderen.
“De toegang tot een bankrekening is vandaag een fundamentele economische noodzaak. Ondernemingen, verenigingen en particulieren mogen niet uitgesloten worden van het financieel systeem op basis van algemene beoordelingen. We versterken de controles om te garanderen dat de wet wordt nageleefd en een gelijke behandeling van elke gebruiker te verzekeren, zonder de essentiële rol van banken in de strijd tegen witwas in vraag te stellen”, aldus David Clarinval, vice-eersteminister en minister van Economie.
Een dwingend kader voor de toegang tot cash
Het wetsontwerp creëert de rechtsgrond die de regering in staat stelt om met de banksector dwingende akkoorden te sluiten met betrekking tot geldautomaten.
Deze akkoorden zullen met name betrekking hebben op:
- de geografische spreiding van de geldautomaten;
- de beschikbaarheid van geldautomaten met stortingsfunctie;
- de fysieke toegankelijkheid voor de gebruikers;
- de veiligheid, netheid en operationaliteit van de installaties;
- de interventietermijn in geval van een storing.
De akkoorden die op basis van dit nieuw juridisch kader worden afgesloten, zullen bindend zijn voor alle banken in België. De Economische Inspectie zal bevoegd zijn voor de controle op de naleving van deze akkoorden.
Het eerste dwingende akkoord zal worden afgesloten voor de periode 2027-2032. De onderhandelingen daarover met de banksector zijn al aan de gang.
Gelijklopend met dit wetsontwerp maken ministers Clarinval, Quintin, Beenders en Simonet werk van de wetswijzigingen die nodig zijn om winkeliers opnieuw toe te laten aangepaste geldautomaten te plaatsen in hun winkels.
Deze maatregel past in het kader van het federaal actieplan “Toegang tot cash”.
Versterkte controles tegen verkoop met verlies
Om eerlijke concurrentie te garanderen tussen ondernemingen voert het wetsontwerp een specifiek sanctieregime in voor inbreuken op het verbod op de verkoop met verlies.
De Economische Inspectie zal voortaan beschikken over instrumenten die haar in staat stellen om de vastgestelde inbreuken onmiddellijk te sanctioneren. De boetes zullen kunnen oplopen tot 100.000 euro, zelfs tot 250.000 euro in geval van inbreuken die te kwader trouw werden begaan.
Deze hervorming is erop gericht om zowel de onafhankelijke winkeliers als de goede werking van de markt te beschermen.
Betere omkadering van de domeinnaam “.be”
Om het vertrouwen van consumenten in de Belgische digitale omgeving te versterken, zullen websites met de extensie “.be” voortaan een wettelijke vertegenwoordiger moeten aanduiden die in Europa gevestigd is.
Deze maatregel zal de controle-instanties toelaten om eenvoudiger de verantwoordelijken van websites te identificeren die de economische wetgeving of de wetgeving inzake consumentenbescherming zouden schenden.
Het initiatief kadert in het federaal actieplan “E-commerce PLUS”.
Minimale geldigheidsduur van waardebonnen en meerbeurtenkaarten
Het wetsontwerp introduceert ook een minimale geldigheidsduur van twee jaar voor waardebonnen vanaf hun uitgifte en van een jaar voor meerbeurtenkaarten vanaf hun eerste gebruik. Deze hervorming is erop gericht de rechtszekerheid van consumenten te versterken en het werkelijke gebruik te garanderen van aangekochte prestaties of bedragen.
Betrouwbaardere vergelijkingsinstrumenten
De aanbieders van financiële producten en diensten moeten voortaan samenwerken met de FSMA om de ontwikkeling mogelijk te maken van betrouwbare en volledige vergelijkingsinstrumenten.
De FSMA biedt vandaag meerdere vergelijkingsinstrumenten aan, met name voor bankrekeningen, familiale verzekeringen en investeringsfondsen. Het is belangrijk dat de betrokken aanbieders van financiële producten en diensten deelnemen aan deze instrumenten opdat consumenten zo nauwkeurig mogelijke informatie krijgen.
Versterking van de strijd tegen illegale online financiële aanbiedingen
Tot slot zal de FSMA de bevoegdheid krijgen om rechtstreeks websites te blokkeren die illegaal financiële producten of diensten aanbieden, met inbegrip van cryptoactiva, wanneer er een ernstig risico bestaat voor de gebruikers.
Dankzij deze nieuwe bevoegdheid zal sneller opgetreden kunnen worden tegen online fraude en het aantal slachtoffers beperkt kunnen worden.